w ,

Dieta niskopurynowa w dnie moczanowej – co można, a czego nie wolno jeść?

Dna moczanowa to jedna z chorób, którą łatwiej jest kontrolować przestrzegając odpowiednich zaleceń dietetycznych. Dieta niskopurynowa uznawana jest za jedną z bardziej restrykcyjnych diet. Czy rzeczywiście tak jest? Z czego bezwzględnie należy zrezygnować, a co jest dozwolone? Sprawdź poniżej.

Dna moczanowa występuje u 1-2% ludzi. Zdecydowanie częściej dotyka mężczyzn w średnim i starszym wieku. U nich jest ona najczęstszą postacią zapalenia stawów. Kobiety chorują rzadziej, rozwój choroby następuje prawie wyłącznie po menopauzie. Sposób odżywiania jest jednym z czynników, który może przyspieszać jej rozwój, a zarazem jest elementem doskonale uzupełniającym leczenie tej choroby.

Dna moczanowa – przyczyny i objawy

Dna moczanowa (podagra, skaza moczanowa, artretyzm) to choroba będąca wynikiem odkładania się kryształów moczanu sodu w tkankach. Najczęściej dotyka stawów, objawia się silnym bólem, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości chorego stawu. W zaawansowanej postaci choroby może dojść do nieodwracalnych uszkodzeń stawów oraz do zajęcia innych narządów (tworzenie guzków dnawych w tkankach miękkich, uszkodzenia nerek, kamica moczowa). Choroba najczęściej rozpoczyna się atakiem zapalenia pojedynczego stawu – typowo jest to staw podstawy palucha (podagra). Mogą to być również pozostałe stawy stopy, staw kolanowy, barkowy, stawy palców rąk oraz rzadziej inne stawy. Bardzo silny ból i obrzęk stawu pojawia się najczęściej w nocy, skóra nad nim zaczerwieniona i gorąca, następuje złuszczanie naskórka. Często występują również: gorączka, dreszcze i uczucie ogólnego rozbicia. Pierwsze dolegliwości mijają najczęściej w ciągu kilku dni do dwóch tygodni, mogą w międzyczasie przenieść się na inne stawy. Po pierwszym ataku przychodzi okres bezobjawowy, po czym występują kolejne ataki, które stają się coraz częstsze i mogą obejmować kolejne stawy. Dnie moczanowej często towarzyszą inne choroby, takie jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, otyłość, cukrzyca i zaburzenia lipidowe, reumatoidalne zapalenie stawów.

Puryna co to jest

Odkładanie się kryształków moczanu sodu w stawach i innych organach jest wynikiem zwiększonego stężenia kwasu moczowego we krwi (hiperurykemii). Do takiej sytuacji dochodzi w wyniku nieprawidłowego metabolizmu puryn (powstaje ich zbyt wiele w naszym organizmie). Puryny to związki cykliczne, które zawierają azot, należą do nich adenina, guanina i hipoksantyna. Na bieżąco powstają w naszym organizmie i wykorzystywane są m.in. do produkcji DNA i związków energetycznych. Pewną dawkę puryn przyjmujemy również wraz z pokarmem, stąd też u osób dotkniętych dną moczanową zaleca się stosowanie diety niskopurynowej, która ogranicza puryny w diecie.

Dieta przy dnie moczanowej

W utrzymaniu prawidłowego stężenia kwasu moczowego oraz w zapobieganiu napadom dny moczanowej kluczowe znaczenie ma odpowiedni styl życia i przestrzeganie takich zaleceń jak:

  • utrzymanie prawidłowej masy ciała
  • właściwa dieta niskopurynowa – należy unikać pokarmów zwiększających stężenie kwasu moczowego
  • bezwzględnie przeciwwskazane jest picie piwa i mocnych alkoholi
  • zaprzestanie palenia tytoniu
  • regularna aktywność fizyczna
  • systematyczna kontrola ciśnienia tętniczego oraz stężenia glukozy i profilu lipidowego we krwi
  • odpowiednie nawodnienie organizmu, zwłaszcza jeśli występuje kamica moczowa (równomierne, regularne wypijanie w ciągu dnia ok. 3 l płynu)

Dieta niskopurynowa – zalecenia i zasady

Przestrzeganie zasad żywienia jest istotnym elementem leczenia dny moczanowej. Dieta ubogopurynowa (niskopurynowa) wspiera proces leczenia, ma na celu złagodzenie objawów choroby oraz zahamowanie jej rozwoju. Poniżej zostały zebrane podstawowe zasady diety:

  1. należy spożywać posiłki regularnie, 4-5 posiłków w ciągu dnia w mniejszych porcjach, zamiast 2-3 posiłki dziennie; to ułatwi organizmowi neutralizację kwasu moczowego
  2. ostatni posiłek powinien być spożywany 3-4 godz. przed snem – w nocy zatrzymywanie kwasu moczowego jest największe, więc w ten sposób zostanie zminimalizowane ryzyko wystąpienia ataku choroby w nocy
  3. bardzo ważnym elementem diety są węglowodany, które wzmagają wydalanie moczanów z moczem, z kolei należy ograniczyć ilość tłuszczy, które powodują wchłanianie zwrotne moczanów
  4. potrawy powinny być łagodne, niepikantne; głównie: gotowane, duszone bez obsmażania i pieczenia, mięso powinno gotować się w dużej ilości wody
  5. puryny w diecie: w doborze odpowiednich składników pokarmowych pomocne są tabele przedstawiające produkty niskopurynowe, średnio- i wysokopurynowe; z produktów niskopurynowych powstaje najmniej kwasu moczowego – do 50 mg i są to produkty dozwolone, zalecane; z kolei z produktów wysokopurynowych powstaje powyżej 100 mg kwasu moczowego i należą one do produktów zakazanych; produkty średniopurynowe (50-100 mg kwasu moczowego) należy wybierać od czasu do czasu w ograniczonej ilości poza okresami zaostrzeń, kiedy to powinny zostać wykluczone
  6. zamiast wywaru z mięsa stosować bulion warzywny, który praktycznie wcale nie zawiera puryn
  7. nie należy jeść więcej niż 100 g mięsa dziennie – w tym jego przetworów
  8. zabronione jest spożywanie piwa i alkoholi wysokoprocentowych; wino można spożywać okazjonalnie
  9. należy zdecydowanie ograniczyć spożywanie soków owocowych i słodzonych napojów (badania wskazują, że spożywanie 2 porcji dziennie słodzonych napojów i soków owocowych bogatych w fruktozę, powoduje zwiększenie ryzyka rozwoju dny moczanowej nawet o 85%)
  10. spośród owoców warto wybierać owoce o niskiej zawartości fruktozy, jak np. czereśnie, truskawki, maliny, jagody, morele, śliwki, brzoskwinie, nektarynki, banany, kiwi, cytrusy
  11. zaleca się picie wody, słabych naparów herbat, kompotów, a w okresie napadów picie wód alkalicznych (np. wody z cytryną); picie wody powoduje wzrost wydalania kwasu moczowego z moczem i zmniejsza ryzyko odkładania się kryształów moczanu sodu
  12. zalecana codzienna ilość wypijanej wody to ok. 3 litry (w tym 1 l zalecany jest do wypicia przed snem i w ciągu nocy), jest to konieczne do usuwania nadmiaru kwasu moczowego z moczem; warto sięgać po większą ilość płynów wieczorami, kiedy to zatrzymywanie kwasu moczowego jest największe; indywidualne dzienne zapotrzebowanie na wodę można wyliczyć z wzoru – masa ciała w kg pomnożona przez 0,3 l daje nam dzienne zapotrzebowanie na płyny
  13. należy uważać by, pomimo dużych ograniczeń w diecie, nie doprowadzić do niedoborów składników odżywczych, pożywienie powinno być pełnowartościowe, urozmaicone i różnorodne
  14. warto wybierać dodatki do chleba o niskiej kaloryczności i małej zawartości puryn – zaleca się stosowanie: warzyw, ziół, owoców, twarogu z chrzanem, wskazany jest pełnoziarnisty chleb z różnymi rodzajami masła (z ziołami, czosnkiem, papryką, z ogórkami, z pietruszką, z koperkiem, cebulą), należy wyłączyć z diety kiełbasę
  15. nie wolno jeść grzybów – dopuszcza się jedzenie jedynie kurek – to jedyne grzyby o niskiej zawartości puryn
  16. bardzo ważne jest natomiast spożywanie niskotłuszczowych produktów mlecznych – wykazano, że obniżają one stężenie kwasu moczowego
  17. 60% pacjentów z dną to osoby otyłe, ich dieta powinna uwzględniać redukcję wagi (niskoenergetyczna); jednak redukcja wagi u osób chorych na dnę moczanową musi być przeprowadzone ostrożnie, bez głodzenia, które może być przyczyną napadu choroby
  18. niektóre dane wskazują, że korzystnie na obniżenie kwasu moczowego wpływa witamina C i kwas foliowy (uwaga – kwas foliowy nie jest dla wszystkich pacjentów – u osób chorych na padaczkę może osłabiać działanie leków, więc stosowanie go warto poprzedzić konsultacją z lekarzem)
  19. zaleca się, aby dieta niskopurynowa zawierała produkty, z których powstaje razem mniej niż 300 mg kwasu moczowego; przy ataku dny lub znacznej hiperurykemii zaleca się ograniczenie nawet do 120 mg kwasu moczowego – wiąże się to z całkowitym oparciem diety na produktach z grupy pierwszej, czyli produktów niskopurynowych; takie restrykcyjne podejście do spożycia puryn może prowadzić do obniżenia stężenia kwasu moczowego w osoczu nawet o 20 %.

Co można jeść przy dnie moczanowej

Zalecenia dotyczące produktów wskazanych w diecie osób chorych na skazę moczanową różnią się w zależności od stanu zdrowia pacjenta. Produkty zawsze dozwolone w dnie moczanowej, to te o niskiej zawartości puryn. W okresach remisji choroby konstruując swój jadłospis można opierać się na 2 grupach produktów: nisko – i średniopurynowych, z zaznaczeniem, że produkty z drugiej grupy powinny być stosowane od czasu do czasu, w niewielkich ilościach. Z kolei w okresach zaostrzenia objawów i ataku choroby ograniczamy dietę do produktów o najniższej zawartości puryn.

Produkty, z których powstają małe ilości kwasu moczowego (niskopurynowe) lub są obojętne – dozwolone w dnie moczanowej:

  • produkty zbożowe (pieczywo najlepiej mieszane, z przewagą razowego, ryż, kasze, makarony, płatki zbożowe itp.)
  • mleko, napoje fermentowane mleczne (kefir, jogurt, maślanka), sery twarogowe chude
  • masło (małe ilości), śmietana (małe ilości) – w przypadku hiperlipidemii są zabronione
  • jaja
  • chude gatunki mięs w ograniczonych ilościach (drób bez skóry, wołowina)
  • chude ryby (dorsz, mintaj, pstrąg, sandacz)
  • warzywa (np. bakłażany, papryka, cykoria, kapusta, kapusta kiszona, roszponka, ogórki, marchew, kalarepa, sałata, rzodkiewki, buraki, ziemniaki, pomidory, cukinie, kalafior, seler, szparagi, cebula)
  • owoce (np. jabłka, gruszki, wiśnie, ananas, kiwi, czereśnie, śliwki, truskawki, pomarańcze, banany),
  • orzechy i nasiona
  • woda mineralna, alkaliczna
  • herbaty ziołowe, owocowe, zielona, kawa, kawa zbożowa

Puryny w warzywach – w wielu zaleceniach dotyczących diety niektóre warzywa wymieniane są jako przeciwwskazane, czyli takie których nie można jeść przy dnie moczanowej. Są to warzywa, z których powstaje 50-100 mg kwasu moczowego po zjedzeniu zwyczajowej porcji, więc całkowite wyeliminowanie ich z diety nie jest zasadne. Powinny być spożywane w ograniczonej ilości i nie codziennie, a wtedy ich „wkład” w wytwarzanie kwasu moczowego nie będzie miał istotnego znaczenia. Będą natomiast doskonałych urozmaiceniem diety oraz dostarczą wielu cennych składników pokarmowych, mineralnych oraz witamin. W grupie wspomnianych warzyw są: brokuły, szczypiorek, szczaw, szpinak, por, brukselka.

Czego nie należy jeść przy dnie moczanowej

Do produktów zabronionych w dnie moczanowej należą:

  • wywary z kości i mięsa, esencjonalne rosoły, galarety mięsne i rybne, konserwy mięsne i rybne
  • tłuste ryby i przetwory rybne (np. szproty, śledzie, sardynki, tuńczyk, łosoś, karp, makrela wędzona)
  • podroby ((np. wątróbki, serca, nerki, ozorki), wędliny, dziczyzna, baranina, cielęcina, wieprzowina
  • tłuszcze zwierzęce (łój, słonina, boczek)
  • sery tłuste: białe, pleśniowe, topione, żółte
  • nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, groszek, ciecierzyca, soczewica, soja)
  • rabarbar
  • rodzynki
  • mak
  • kakao
  • grzyby za wyjątkiem kurek
  • ostre przyprawy, marynaty
  • alkohol (za wyjątkiem wina – w ograniczonych ilościach)
Dieta niskopurynowa w dnie moczanowej – co można, a czego nie wolno jeść?
Ocena: 4.8 Oddane głosy: 13

Źródła:

[1] Jarosz M., Zalecenia zdrowego żywienia w schorzeniach układu krążenia, układu oddechowego, narządu ruchu, psychosomatycznych i onkologicznych; IŻŻ; Warszawa 2012.
[2] K. Kokurewicz,: Dna moczanowa. Poradnik dla pacjenta, 2012.
[3] Lim M.Y., Benyon S., O’Neal Roach J., Metabolism and Nutrition, 2007.
[4] Zimmermann-Górska I., Rozpoznawanie i leczenie dny moczanowej. Aktualne zalecenia European League Against Rheumatism. Medycyna Praktyczna 2006/09.
[5] http://www.rheumatologynetwork.com/gout/eular-releases-2016-gout-treatment-guidelines

Komentarze i opinie

Dodaj komentarz

Zalecana dieta na łojotokowe zapalenie skóry

Zalecana dieta na łojotokowe zapalenie skóry. Czego unikać?

Olejki eteryczne do inhalacji na katar

Olejki eteryczne na katar. Jaki olejek do inhalacji wybrać?